Një aktiviste që denonconte korrupsionin dhe transaksionet e dyshimta të pronave, kërcënimet që kishte marrë para vdekjes dhe një rrjet ndërkombëtar trafiku kokaine ku, sipas hetuesve, kishte rol edhe mafia shqiptare. Në Ekuador, këto dy histori kanë ngritur pikëpyetje, sidomos pasi një nga personat e arrestuar për trafik droge e njihte aktivisten polake. Megjithatë, deri tani autoritetet nuk kanë konfirmuar ndonjë lidhje mes vrasjes dhe rrjetit kriminal.
Monika Silva-Koniuszek, 41 vjeçe, u gjet e vdekur në banesën e saj në Montañita, më 8 qershor 2026. Ajo jetonte prej rreth 10 vitesh në Ekuador dhe drejtonte fondacionin “La Integridad”, përmes të cilit merrej me mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe denoncimin e korrupsionit. Sipas mediave polake dhe britanike, ajo kishte hetuar parregullsi në shitjen e tokave publike, dyshime për pastrim parash dhe abuzime të mundshme nga persona me lidhje politike. Aktivistja kishte raportuar kërcënime dhe, sipas njerëzve të afërt, kishte shprehur frikën për jetën e saj.
Fillimisht, autoritetet ekuadoriane ngritën dyshimin se bëhej fjalë për vetëvrasje. Por autopsia e dytë e ndryshoi rrjedhën e çështjes: raporti mjekoligjor tregoi se vdekja kishte ardhur si pasojë e një goditjeje në kokë dhe mbytjes me shtrëngim. Edhe prokuroria polake konfirmoi se raporti paraprak fliste për veprime të qëllimshme nga persona të tretë. Pra, rasti po hetohet si vrasje, ndërsa autorët dhe motivi nuk janë bërë publikë. Sipas raportimeve, Silva-Koniuszek kishte hetuar edhe pretendime për parregullsi në tregtinë e tokave në provincën Santa Elena, ku ndodhet Montañita. Ajo dyshohet se kishte marrë kërcënime të drejtpërdrejta dhe kishte kërkuar mbrojtje. Mediat raportuan gjithashtu se po përpiqej të largohej nga Ekuadori. Një tjetër pistë që kishte shqyrtuar lidhej me pretendime për kokainë të zbuluar në kontejnerë bananesh të një kompanie të lidhur me familjen e presidentit ekuadorian Daniel Noboa. Këto ishin dyshime që aktivistja dhe persona të afërt me të po ngrinin, jo prova se kompania apo familja presidenciale kishin përgjegjësi për vrasjen e saj.
Në të njëjtën zonë, autoritetet zhvilluan operacionin “Varsovia”, ku arrestuan Tomasz Jakimiec, shtetas polak i natyralizuar si ekuadorian, ndaj të cilit kishte një njoftim të kuq të Interpolit për trafik droge. Sipas Ministrisë së Brendshme të Ekuadorit, ai dyshohet se shërbente si ndërmjetës mes mafies shqiptare, grupeve të armatosura kolumbiane dhe organizatave kriminale ekuadoriane, përfshirë “Los Lobos” dhe “Los Choneros”.
Hetimi u zgjerua në korrik, kur policia ekuadoriane njoftoi goditjen e një rrjeti të dyshuar ndërkombëtar që, sipas hetuesve, kishte vepruar që prej vitit 2019. Në dosje u përfshi edhe shqiptari Daci P., të cilin policia e identifikoi si një nga operatorët kryesorë të organizatës në Ekuador. Sipas raportimeve të mediave ekuadoriane, ai dyshohet se merrte udhëzime nga Evropa dhe koordinonte logjistikën për transportimin e drogës drejt porteve. Autoritetet lidhën rrjetin me rreth 7.5 tonë kokainë të sekuestruar në disa operacione, ndërsa një hetim i raportuar nga media polake vlerëson se organizata mund të ketë dërguar mbi 20 tonë kokainë në Evropë gjatë disa viteve. Këto janë shifra nga dy vlerësime të hetimit dhe nuk duhen ngatërruar me sasinë e kapur në një operacion të vetëm.
Sipas hetuesve, droga fshihej në kontejnerë me ngarkesa të ligjshme, si banane, kafe, dru dhe produkte të tjera, që niseshin kryesisht nga portet e Guayaquil dhe Puerto Bolívar. Më pas, dërgesat synonin tregjet evropiane, përfshirë Holandën, Belgjikën, Gjermaninë, Italinë dhe Poloninë. Hetimi u mbështet edhe te të dhënat e komunikimeve të koduara në platformën Sky ECC, të siguruara përmes bashkëpunimit ndërkombëtar dhe Europol-it.
Detaji që i ka bashkuar këto dy histori në raportimet polake është se vila ku u arrestua Tomasz ndodhej rreth 2.5 kilometra larg banesës së Monikës. Sipas gazetës “Wirtualna Polska”, Tomasz dhe partnerja e tij e njihnin aktivisten; partnerja e tij ishte edhe mes personave që u mblodhën pranë shtëpisë së saj pasi u përhap lajmi për vdekjen. Arrestimi i tij ndodhi vetëm disa orë pas zbulimit të trupit të saj. Këto rrethana kanë ushqyer dyshime dhe pikëpyetje, por nuk përbëjnë provë se ai apo rrjeti i dyshuar i trafikut të drogës kanë qenë të përfshirë në vrasje.
Madje, prokurori ekuadorian Borman Peñaherrera, i cili drejton hetimin për trafikun e drogës, ka deklaruar shprehimisht se dy çështjet nuk kanë lidhje. Sipas tij, hetimi ndaj rrjetit kriminal kishte nisur rreth tetë muaj më parë, pas të dhënave të përcjella nga Europol-i. Edhe avokati i Tomasz ka kundërshtuar akuzat ndaj klientit të tij, i cili nuk e pranon fajësinë. Ndërkohë, Polonia ka kërkuar ekstradimin e tij për t’u përballur me hetime edhe në vendin e origjinës.
Për momentin, nuk ka prova publike që lidhin mafien shqiptare apo personat e arrestuar në dosjen e drogës me vrasjen e Monika Silva-Koniuszek. Ajo që dihet është se aktivistja kishte denoncuar korrupsionin, kishte raportuar kërcënime dhe u vra në rrethana që fillimisht u paraqitën si vetëvrasje, por më pas u cilësuan si vdekje e dhunshme. Përcaktimi i motivit dhe identifikimi i autorëve mbeten çështje të hapura, ndërsa çdo lidhje me rrjetin e trafikut të drogës duhet të provohet nga hetimet, jo të nxirret vetëm nga afërsia gjeografike apo njohjet mes personave.
