Në vitet e fundit, Shqipëria ka dëshmuar një fenomen ekonomik që sfidon logjikën e tregut të lirë: ndërsa monedha europiane është zhvlerësuar ndjeshëm ndaj Lekut, çmimet e produkteve të importit në raftet e supermarketeve jo vetëm që nuk kanë rënë, por në shumë raste kanë pësuar rritje galopante. Sipas një analize të fundit, ky fenomen nuk është thjesht një pasojë e inflacionit global, por pasqyron një problematikë të thellë strukturore dhe mungesë të theksuar konkurrence në tregun tonë të vogël.
Në teori, kur monedha me të cilën blejmë mallrat jashtë vendit humbet vlerë, kostoja e blerjes për importuesin shqiptar ulet. Ky kursim duhet të reflektohet në çmimin final që paguan qytetari. Megjithatë, në praktikën shqiptare, ky zhvlerësim kalon pothuajse i padukshëm. Kjo ndodh sepse rrugëtimi i një produkti nga fabrika jashtë vendit deri në tryezën tonë nuk varet vetëm nga kursi i këmbimit. Importuesit dhe shitësit operojnë me marzhe të larta fitimi dhe shpesh aplikojnë atë që njihet si "premium rreziku", duke i mbajtur çmimet artificialisht të larta për t'u mbrojtur nga vonesat në logjistikë, taksat apo luhatjet e ardhshme politike.
Problemi bëhet akoma më i mprehtë kur hyjmë në territorin e abuzimit real ekonomik. Analiza vëren se abuzimi fillon pikërisht aty ku diferenca midis çmimit në vendin e origjinës dhe atij në Shqipëri bëhet e pajustifikueshme. Për shembull, një produkt që në Itali shitet me pakicë për 1.00 euro, në Shqipëri mund të arrijë deri në 3.00 euro. Edhe nëse llogarisim kostot legjitime si transportin, doganën etj, të cilat për një ekonomi të vogël si jona mund ta rrisin çmimin me 40–60%, diferenca e mbetur prej më shumë se 1 euro nuk shpjegohet me asgjë tjetër përveç "rentes oligopolistike". Kjo do të thotë se një grup i vogël aktorësh që kontrollojnë importin, shfrytëzojnë fuqinë e tyre për të mbajtur çmime të larta, duke e lënë konsumatorin pa asnjë alternativë tjetër.
Një tjetër faktor që rëndon situatën është struktura e Shqipërisë si një treg me volume të ulëta. Duke qenë se tregtarët tanë nuk blejnë në sasi masive si në Gjermani apo Itali, ata humbasin përfitimet e "ekonomisë së shkallës", çka e bën koston e blerjes për njësi strukturalisht më të lartë. Por, kjo rritje strukturore shërben shpesh si një "vello" për të fshehur rritjet abuzive që shkojnë nga 120% deri në 200%. Në këtë mjedis, zhvlerësimi i euros nuk shkon për të lehtësuar qytetarin, por përfundon pothuajse tërësisht në xhepat e importuesve.
Për të dalë nga ky rreth vicioz, nuk mjafton vetëm forcimi i Lekut. Ulja reale e çmimeve do të kërkonte ndërhyrje të forta për hapjen e tregut dhe nxitjen e konkurrencës së vërtetë. Pa një funksionim efektiv të Autoritetit të Konkurrencës dhe pa një transparencë publike që u lejon qytetarëve të krahasojnë çmimet, Euro mund të vazhdojë të bjerë, por faturat e ushqimeve në Shqipëri do të vazhdojnë të mbeten ndër më të kripurat në rajon.
